काठमाडौं । अमेरिकासँग बदला लिने क्रममा इरानले कतारमा रहेको एक महत्वपूर्ण राडार प्रणालीमाथि आक्रमण गरेको छ। यो राडार अमेरिकी अन्तरिक्ष सेनाको एएन/एफपीएस-१३२ ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रारम्भिक चेतावनी राडार हो।

स्याटेलाइट इमेजरीले अब आक्रमण सफल भएको र राडारमा उल्लेखनीय क्षति पुगेको पुष्टि गरेको छ। लगभग १.१ बिलियन डलर मूल्यको यो प्रणाली मध्य पूर्वमा सबैभन्दा ठूलो र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अमेरिकी राडार हो।

यसको प्राथमिक कार्य भनेको अमेरिकी सेना र यसका सहयोगीहरूलाई समयमै चेतावनी प्रदान गर्दै आउँदै गरेका ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रहरू छिटो पत्ता लगाउनु हो। पुरानो कार भन्दा कम मूल्यको सस्तो शाहेद ड्रोनले यो महँगो र महत्त्वपूर्ण प्रतिरक्षा प्रणालीलाई अन्धो बनायो। यो घटनाले अमेरिकी रक्षा प्रणालीको कमजोरीहरू उजागर गर्दछ।

एएन/एफपीएस-१३२ राडारलाई अपग्रेडेड अर्ली वार्निङ राडार भनिन्छ। यो अमेरिकी ग्लोबल मिसाइल वार्निङ नेटवर्कको हिस्सा हो। यो २०१३ मा कतारमा स्थापना गरिएको थियो। यसको पत्ता लगाउने दायरा ५,००० किलोमिटर छ। यसले इरान र अन्य देशहरूबाट प्रहार गरिएका ब्यालिस्टिक मिसाइलहरूलाई धेरै टाढाबाट ट्र्याक गर्न सक्छ ।

यो राडार मध्य पूर्वको सबैभन्दा ठूलो अमेरिकी हवाई अड्डा अल उदेद एयर बेस नजिकै अवस्थित छ, जहाँबाट अमेरिकाले सम्पूर्ण क्षेत्रमा आफ्नो सेनालाई समर्थन गर्दछ। यो राडारले प्रक्षेपण पछि तुरुन्तै मिसाइलको दिशा, गति र लक्ष्यको बारेमा जानकारी प्रदान गर्दछ।

यसले प्याट्रियट वा थाड जस्ता मिसाइल प्रतिरक्षा प्रणालीहरूलाई सक्रिय हुन समय दिन्छ। यो राडार बिना, अमेरिका र यसका सहयोगीहरू, जस्तै साउदी अरेबिया र युएईलाई मिसाइल आक्रमणहरूबाट बचाउन धेरै कठिनाइ हुनेछ। यो प्रणाली विश्वका केही स्थानहरूमा मात्र उपलब्ध छ, त्यसैले यसको क्षतिलाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आइआरजीसी) ले यो आक्रमणलाई अपरेशन “ट्रु प्रोमिस ४” को एक भागको रूपमा वर्णन गरेको छ। यो आक्रमण इरानमाथि हालै भएको अमेरिकी र इजरायली आक्रमणको प्रतिक्रिया थियो।

इरानले ब्यालिस्टिक मिसाइल र ड्रोनबाट आक्रमण सुरु गरेको थियो। कतारको रक्षा मन्त्रालयले धेरैजसो मिसाइल र ड्रोनहरूलाई रोकेको बताएको छ, तर केही अल उदेद बेसमा अवतरण भएको छ। एउटा युएभीले राडार साइटलाई लक्षित गरेको छ।

इरानी मिडियाले राडार पूर्ण रूपमा नष्ट भएको दाबी गरेको छ। केही रिपोर्टहरूले ड्रोन शाहेद प्रकारको भएको बताएका छन्, जुन धेरै सस्तो तर घातक छ। कतारले स्वीकार गरेको छ कि केही आक्रमणहरू सफल भएका छन् र छर्राबाट आठ जना घाइते भएका छन्।

अमेरिका र कतार दुवैले क्षतिको पूर्ण विवरण जारी गरेका छैनन् तर उपग्रह तस्बिरहरूले स्पष्ट रूपमा देखाउँछन् कि राडार गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ। यो पहिलो पटक हो जब यति महँगो अमेरिकी रणनीतिक प्रणाली शत्रुको आक्रमणबाट यति गम्भीर रूपमा प्रभावित भएको छ।

यो आक्रमण अमेरिकी क्षेप्यास्त्र प्रतिरक्षा ढालको लागि ठूलो प्रहार हो। खाडी क्षेत्रमा अमेरिकाको नजर कमजोर भएको छ। अब, क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपणको लागि चेतावनी समय घटाउन सकिन्छ। यसले अमेरिकी अड्डाहरू, इजरायल र खाडी देशहरूको सुरक्षा खतरा बढाउँछ। इरानले सस्तो ड्रोनहरूले पनि महँगो प्रणालीहरूलाई लक्षित गर्न सक्छन् भनेर प्रदर्शन गरेको छ। यो घटनाले ड्रोन युद्धको नयाँ रणनीतिलाई प्रकाश पार्छ।

अमेरिकाले अब नयाँ तरिकाले आफ्नो प्रतिरक्षा बलियो बनाउनुपर्नेछ। कतार जस्ता देशहरूमा अमेरिकी अड्डाहरूको उपस्थितिले क्षेत्रीय तनावलाई अझ बढाउन सक्छ।